Finanse Publiczne

Czasem dochodzi do takich sytuacji, w których deficyt finansów publicznych jest zbyt duży i przekracza ustalone w konstytucji wartości graniczne. Wartości te są ustalone na takim poziomie, który gwarantuje jeszcze stabilność i bezpieczeństwo w sektorze finansów publicznych. Zdarzają się jednak sytuacje kiedy ewentualne przekroczenie deficytu budżetowego byłoby nieznaczne a konsekwencje uruchomienia działań zapisanych w konstytucji bardzo trudne do zaakceptowania przez społeczeństwo. Dlatego czasami ministrowie finansów podejmują działania nazywane przez niektórych specjalistów „kreatywną księgowością”. Pozwalają one na papierze zmniejszyć deficyt budżetowy i uniknąć konsekwencji konstytucyjnych. Przykładem takiego działania było przesunięcie środków z Otwartych Funduszy Emerytalnych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dzięki czemu dotacja na wypłatę rent i emerytur mogła być mniejsza i równocześnie zmniejszyło to deficyt budżetowy. Działania takie często oceniane są negatywnie jako takie, które tak naprawdę wprowadzają złe zwyczaje i sankcjonują działania ukrywające prawdziwy stan budżetu.

Finanse publiczne w Polsce znajdują się w stosunkowo dobrej kondycji. Ale są przestrzenie, w których można dokonać znaczących zmian mogących przynieść bardzo poważne oszczędności a tym samym korzyści dla Skarbu Państwa. Przede wszystkim jest to bardzo duża dotacja jaka musi być wypłacana dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku z permanentnym niedoborem pieniędzy, które muszą być wypłacane obywatelom w formie rent i emerytur. Podobnie sytuacja ma się z KRUS-em czyli instytucją odpowiedzialną za świadczenia emerytalne i rentowe dla rolników. Zmiany przeprowadzone w tych dwóch instytucjach pozwoliłyby na zmniejszenie deficytu finansów publicznych a to umożliwiłoby zaspokojenie innych pilnych potrzeb jakie ma Polska. Na szczęście początek 2012 roku stoi pod znakiem reformy systemu emerytalnego polegającej na podniesieniu wieku emerytalnego oraz na planowanych zmianach w przywilejach emerytalnych. Jeśli te reformy okażą się sukcesem będzie to bardzo istotny krok w kierunku uzdrowienia sytuacji w finansach publicznych w naszym kraju.

Dla większości rządów w krajach Unii Europejskiej ale nie tylko kryzys uświadomił na jak kruchych podstawach funkcjonowały gospodarki. Podczas wielokrotnych spotkań przywódców państw europejskich na specjalnych szczytach dotyczących sytuacji ekonomicznej osiągnięto porozumienie polegające na wprowadzeniu tak zwanego „paktu fiskalnego”. Głównymi założeniami tej umowy jest ograniczanie deficytu w sektorze finansów publicznych oraz zmniejszanie długu publicznego. Reforma tego typu jest konieczna w praktycznie wszystkich krajach Unii Europejskiej włączając w to nawet tak potężne gospodarki jak Niemcy czy Francja. Również polski rząd stara się reformować sektor finansów publicznych czego najnowszym wyrazem jest zapowiedź wprowadzenia reformy ubezpieczeń społecznych, która ma polegać na podniesieniu wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn do 67 lat w perspektywie 2040 roku. Jest to jeden z elementów niezbędnej reformy finansów publicznych gdyż wydatki w tym sektorze nie mogą w tak znaczący sposób przewyższać dochodów. Potrzebne jest zbilansowanie tego systemu co z pewnością korzystnie wpłynie na całą gospodarkę kraju.

Czasy kryzysu wymuszają na rządach poszczególnych państw szczegółowe zanalizowanie struktury finansów publicznych. Jak wiadomo zbyt duży deficyt w finansach publicznych może w poważny sposób wpłynąć na stan państwa, a w szczególności gospodarki. Warto dlatego zastanowić się jakie są najważniejsze zagrożenia dla stabilności finansów publicznych w naszym kraju. Przede wszystkim jest to dotacja jaka musi być przekazywana na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. System ubezpieczeń społecznych w Polsce jest wyjątkowo niewydolny i pełen luk co wymusza na rządzie przekazywanie dotacji w celu uniknięcia zawalenia się całego systemu. Dodatkowo w naszym kraju jest wiele grup uprzywilejowanych, które mają prawo do wcześniejszych emerytur co dodatkowo obciąża system i budżet państwa. Kolejnym dużym zagrożeniem jest obsługa rosnącego zadłużenia zagranicznego. Związane jest to z kursem złotego względem innych walut i może w znaczący sposób wpłynąć na deficyt w sektorze finansów publicznych. W celu uniknięcia działań opisanych w konstytucji rząd jest zmuszony do zdecydowanych działań mających na celu ograniczenie deficytu.

Praktycznie we wszystkich krajach występuje zjawisko nazywane deficytem finansów publicznych. Polega ono na tym, że rządy poszczególnych państw wydają więcej niż wynoszą wpływy budżetowe. Powoduje to powstanie swoistej „dziury”, która musi być w jakiś sposób załatana. Istnieje kilka podstawowych sposobów na dokonanie tego. Przede wszystkim są to różne rodzaje pożyczek. Mogą być to bezpośrednie kredyty z różnych instytucji finansowych w tym Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Również państwa mogą pożyczać sobie pieniądze bezpośrednio bez udziału instytucji finansowych. Źródłem finansowania deficytu budżetowego mogą być również pożyczki udzielanie przez banki narodowe. Bardzo popularną formą finansowania deficytu budżetowego są tak zwane obligacje skarbowe czyli papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa i posiadające określony termin wykupu. Warto zauważyć, że deficyt w finansach publicznych nie jest niczym niezwykłym i tak długo jak gospodarka danego państwa rozwija się nie ma problemu z jego finansowaniem, oczywiście w rozsądnych granicach.

Praktycznie każde państwo na świecie wydaje więcej niż wynoszą jego dochody. Jest to całkowicie normalny proces, którego jednym z zadań jest między innymi stymulowanie rozwoju gospodarczego. Różnica pomiędzy dochodami a wydatkami budżetu państwa nazywana jest deficytem budżetowym. Oczywiście musi istnieć sposób na jego finansowanie. Takie sposoby są określone a najpopularniejsze z nich to zaciąganie kredytów w bankach komercyjnych oraz emisja tak zwanych obligacji skarbowych. Pierwszy sposób to nic innego jak zaciąganie zobowiązań w bardzo dużych bankach specjalizujących się w operacjach związanych z kredytowaniem państw. Drugi sposób to wystawianie na sprzedaż obligacji skarbowych czyli papierów wartościowych o określonym terminie wykupu. Najczęściej są one również kupowane przez banki jako dobra inwestycja ponieważ ich oprocentowanie jest wyższe od lokat bankowych. W praktyce każdy może kupić takie obligacje stając się wierzycielem własnego państwa. Deficyt budżetowy nie może przekroczyć specjalnych poziomów bezpieczeństwa określonych w konstytucji. Zabezpiecza to przed zbytnią rozrzutnością polityków.

Finanse publiczne to niewątpliwie jeden z najważniejszych obszarów działania dla władzy wykonawczej w państwie. Najważniejsze procesy w ramach finansów publicznych to gromadzenie, podział oraz wydatkowanie środków publicznych na podstawie odpowiednich przepisów prawa. Ustawa o finansach publicznych definiuje zadania jakie przed nimi stoją i dotyczą one głównie pozyskiwania środków, wydatkowania tych środków, finansowanie długu publicznego, rozliczenia z Unią Europejską oraz zaciąganie zobowiązań. Do najważniejszych funkcji finansów należą:
1.Funkcja alokacyjna czyli wydawanie środków budżetowych mających na celu funkcjonowanie państwa oraz zaspokajanie potrzeb obywateli.
2.Redystrybucyjna czyli wtórny podział PKB polegający na relokacji środków pozyskanych ze sfery produkcyjnej do nieprodukcyjnej
3.Kontrolna polegająca na sprawdzaniu przepływów w ramach finansów publicznych oraz diagnozowaniu stanu gospodarki.
4.Stabilizacyjna wynikająca z funkcji kontrolnej polegająca na takim wpływaniu aby jak najlepiej realizować funkcje państwa na przykład poprzez zmniejszanie bezrobocia, pobudzanie wzrostu gospodarczego czy harmonijny rozwój gospodarki.